COLABORACIÓNS


INICIO
HOXENDÍA
MEMORIA
PROPIO
ALLEO
SORPRESA
REPORTAXE
MIXTURA
UTILIDADES
ARQUIVADOR
CONTACTO
NARRACIÓN      
"O AVÓ" - Por Emilio Domínguez      
Ver: Só comezo || Lectura completa      

COLABORACIÓNS:

Aquí poderás ler os seguintes artigos:

CARTA DO MEU FILLO EMILIO (Nº 2) ............... (Una vivencia personal)
CARTA DO MEU FILLO EMILIO (Nº 1) ............... (Sobre Galicia Bilingüe)
EL TROPEZÓN (relato de futuro) ....................... "Vento do Norte"
COSAS DEL REFRANERO CASTELLANO .............. Ataulfo Reza Zorelle
FESTA DOS MAIOS EN OURENSE ....................... Rosendo Pardo Castro
RESACA ELECTORAL ........................................... Ataulfo Reza Zorelle
EL DOLOR DE ESPALDA ...................................... Dr. Cesáreo González
RUTINAS PERIODÍSTICAS .................................. Ataulfo Reza Zorelle
EL EURO Y LA PRUEBA DEL NUEVE .................... Ataulfo Reza Zorelle
A PALABRA NACIÓN ............................................ Rosendo Pardo Castro
A PASARELA DA VERGONZA ................................ Rosendo Pardo Castro

(Se queres ler algún dos artigos retirados tes que ir ó " ARQUIVADOR ")


CARTA DO MEU FILLO EMILIO      (Nº 2)

A Coruña, Xuño, 2009

Querido papá:
El pasado viernes me porté como un verdadero ejemplo de movilidad urbana: cogí el autobús para ir al Veintiuno a recoger la bici, que la tenía pasando la ITV. La bicicleta es un tema que bien merece unas líneas en www.canedo.eu (dice Mayte que me he vuelto un friki de la bici), pero no va a ser este el tema de hoy. Lo que quería contarte fue una estampa costumbrista que presencié en el autobús. Lo cogí en la Calle Curros Enríquez. El taller de la bici está en la Avenida de Santiago, en los bajos del último edificio que hay en el casco urbano, así que el trayecto duró unos minutos que, en contra de lo que cabía esperar, resultaron muy entretenidos.

Yo iba de pie, observando por puro aburrimiento a los demás viajeros del autobús. A mi derecha iba sentada, de espaldas al sentido del viaje, una monja que andaría entre los 50 y los 70 años (no puedo precisar más). A la monja se le notaba con ganas de charla, y le iba haciendo comentarios a la señora que se sentaba frente a ella. Que si hace calor. Que si falta mucho para el Veintiuno. Que si lleva usted un traje muy bonito, así, azul marino, con su pulserita y todo. A mí es que me encanta el azul marino, es tan elegante (iba ella elengantísima, con falda azul marino, chaqueta azul marino y tocado azul marino). La otra señora, muy educada, asiente y responde con monosílabos.

“¡Anda, pero si dicen la parada por los altavoces!”, dice la monja, y asiente su oyente. “Pero lo dicen en gallego, así que igual no entiendo cuando lleguemos al Veintiuno”. Por el altavoz del autobús acababan de decir “próxima parada: Rúa Vicente Risco. “Es que a mí eso de que todo esté en gallego no me parece bien. Los chicos ahora estudian todo en gallego, y después si se quieren ir a trabajar a Madrid, ¿qué pasa? Que no pueden, porque no saben castellano, sólo saben gallego”. La otra señora decía que sí, que el gallego estaba bien, pero todo en gallego no, que sólo algunas cosas. Y lo decía con un acento y una sintaxis única de ese dialecto derivado del castellano que se habla en Galicia.

El caso es que llegamos a la Plaza de la Marina y la monja se quedó sin auditorio, porque su compañera se tenía que bajar. Adiós, adiós, buen viaje, dijo la monja. El asiento que quedó libre lo ocupó inmediatamente un señor que yo diría que los 80 ya no los cumple. En la misma parada la grúa municipal estaba enganchando en ese momento un coche mal aparcado.

“Veña, carallo, levade o coche, ladróns, que hai que recaudar”. El pasajero nuevo prometía. “Veña que hai que xuntar cartos para que Zapatero siga hundiendo a España”. El comentario remató con un argumento que, cuando se habla de la grúa, no puede faltar: “E logo outros coches que molestan máis, non os levades, que o sei eu”.

Me resultó simpático el señor, y sobre todo ese razonamiento según el cuál la recaudación de la grúa iría a parar a manos de Zapatero, que lo utilizaría en sus oscuros planes para arruinar al país. La monja también sonrió, divertida y complacida, de lo cual deduje dos cosas: que compartía parte del discurso de su nuevo compañero de viaje, y que entendía el gallego perfectamente.

Entonces la monja le preguntó si faltaba mucho para el Veintiuno. Por si alguien ajeno y que no conozca Ourense lee nuestra correspondencia privada, aclararé que el Veintiuno no es una calle, es un barrio, atravesado por una larga Avenida (la de Santiago), que era por donde circulábamos.

¿A que parte do Vinteún vai? ¿A Santa Teresita?
No, yo voy a un colegio que tenemos por ahí. El Divino Maestro. (El conductor del autobús, muy atento, le avisó que era la siguiente parada).
¿Un colexio de monxas?
Sí. Bueno, de monjas y seglares, que entre las chicas jovencitas ya casi no hay vocaciones.
(Gritando) ¡Claro! Porque con Zapatero xa non pode haber curas nin pode haber monxas, nin nada, porque a relixión está perseguida.

La monjita se rió, con cierta condescendencia. Se puso en pie lentamente para acercarse a la puerta, y al pasar junto a su nuevo amigo le tocó suavemente el hombro y le dijo en tono confidencial:

Mire, yo estoy como usted (yo creo que se contuvo para no añadir “hasta los cojones”), pero hay que tener cuidado.

Creo que esto último lo decía refiriéndose a mí, porque se había dado cuenta de que no les quitaba ojo. Debió de pensar que era un espía de Zapatero.

Besos para ti y para mamá.

Emilio SUBIR


CARTA DO MEU FILLO EMILIO      (Nº 1)

A Coruña, Maio, 2009


Querido papá:
Non levo a conta, pero penso que xa levas bastante tempo metido no asuntiño este da páxina web, e a estas alturas inda non fixen colaboración ningunha. Xa hai unha tempada que a intensa actividade de Ataulfo Reza e Rosendo Pardo me van sacando as colores, así que decidín que xa está ben, que xa é hora de dedicarlle un ratiño a canedo.eu.
O caso é que nada máis vencida a primeira dificultade (que son un vago) atopeime coa segunda: ¿Qué conto?
O meu inxenio ultimamente non da para moito, así que despois de desbotar a posibilidade do plaxio (temporalmente, e por motivos máis que nada penais, porque dende un punto de vista ético eu son firme defensor da copia pura e dura), empecei a buscar inspiración nas novas do día. E atopei unha mina. Aí vai:

¿Coñecedes a "Galicia Bilingüe”? Según se definen na súa páxina web é “unha asociación sen ánimo de lucro cuxo fin primordial é defender o dereito dos pais ou, no seu caso, dos alumnos a elixir a lingua vehicular na que estes han de ser educados e, en xeral, o dereito dos cidadáns a elixir en cal das dúas linguas oficiais a Administración ha de comunicarse con eles”.

      <<< Seguir lendo >>>
SUBIR


CUENTO DE VERANO
El tropezón
(Crónica de futuro)

Por "Vento do Norte"

Este invierno -estamos en Diciembre del 2030- está resultando el más crudo que se recuerda y la población, con unas calefacciones ineficientes y precarias, está realmente pasando mucho frío. Los sistemas que se abastecen con energía solar no son capaces de alcanzar las temperaturas necesarias y aquellos otros dependientes de la electricidad están sometidos a los consabidos cortes y restricciones. Es cierto que hay calefacciones que están recuperando el sistema del carbón, pero el requerimiento de mayor espacio y de personal adecuado está retrasando esa reconversión.

El petróleo, y con él sus derivados, ya hace meses que no existe para el gran público. Se venía diciendo desde hace varios años (“Las reservas se agotan”, “El petróleo se acaba”), pero nadie se lo tomaba en serio. Se entendía que era un argumento de los países productores para subir el precio y, efectivamente, esos precios llevaban casi 30 años subiendo sin parar. Desde el año 2000 los incrementos eran continuos y cada vez más elevados. Los países productores echaban la culpa a los intermediarios, estos acusaban a los fiscos de los gobiernos receptores y los economistas de estos gobiernos argumentaban que la ley de la oferta y la demanda estaba reflejando la incorporación en términos masivos de China y La India al mundo consumidor. Ahora se sabe que todo eso era cierto y que, además, en los últimos años había que añadir, por un lado, los costes crecientes de cualquier explotación, cada vez más difícil y más profunda, y, por otro lado, la mayor complejidad del refinado debida a la peor calidad de los últimos crudos.

      <<< leer el relato completo >>>
SUBIR


COSAS DEL REFRANERO CASTELLANO

Ataulfo Reza Zorelle

¿En qué quedamos? Si le preguntamos al refranero castellano si es bueno madrugar nos animará a hacerlo con el argumento de que “A quién madruga Dios le ayuda”, pero, al mismo tiempo, tratará de disuadirnos afirmando que “No por mucho madrugar amanece más temprano”. Es lo que tiene el refranero. Que dispone de “sentencias” para todos los gustos y para todas las opiniones. (“El que no se consuela es porque no quiere”)

Es como si contuviese, al menos, dos “filosofías” distintas. El primero de los refranes citado sintonizaría, por ejemplo, con aquel otro que dice “A Dios rogando y con el mazo dando”. En cambio el segundo estaría más acorde con los de otro talante como “Cría fama y échate a dormir”.


      <<< seguir leyendo >>>
SUBIR


FESTA DOS MAIOS EN OURENSE
Rosendo Pardo Castro
     ( ↑ Control de velocidade)


O Maio (así, con artigo) é o quinto mes do ano. Un mes florido, animoso e esperanzado, alegre, que quere esquecer os fríos do inverno, as marzadas de marzo e as cansinas chuvias de abril. Eso, especialmente nas sociedades agrarias, é merecente de ser celebrado e así, dende antiguo, esa data festexa a morte do inverno e o renacer de vexetación e vida. Nalgúns lugares, como ocorre en moitos sitios de Galicia, ese mes, cousa inmaterial e abstracta como tódolos meses, é representado de forma material. Dáselle corpo e consistencia para mellor agasallalo. Ese corpo ou figura en Ourense está feito de materiais da propia natureza: o musgo, as xestas, os carrabouxos, as flores silvestres. E esa figura recibe o nome do que representa: o maio.
Estas festas de primavera están enraizadas en tempos inmemoriais. Xa metidos na Historia a esa festa pagana, en moitos sitios, déuselle un caracter relixioso. De aí que en Ourense a chegada do Maio non sexa exactamente o dia primeiro -que é cando realmente chega- senón o día tres, festa da Santa Cruz. Por esa mesma razón a tradición impuxo una norma non escrita de que todos os maios tradicionais deben rematar o cumio da pirámide cunha cruz.
Compañía dos maios son as coplas que ante eles se cantan. Coplas xeralmente satíricas que contribuen ó caracter festivo da celebración.
Cando eu era neno o canto das coplas era un diálogo entre o propio Maio e o coro. Un mozo, supoño que o de voz máis potente, metíase dentro do maio e dende alí, berrando ben para ser oido, cantaba parsimonioso e solemne a primeira estrofa. O resto dos "maieiros" respondía a coro ca estrofa seguinte. E así alternaban ata rematar as súas diatribas. A xente, mentres, asentía ou celebraba con risas as ocorrencias máis inxeniosas. SUBIR


RESACA ELECTORAL

Ataulfo Reza Zorelle

Pasado lo que los políticos llaman "fiesta de la democracia", que en realidad es "fiesta de los políticos", nos encontramos siempre con una gran profusión de datos, análisis y opiniones. Yo tambien quiero participar en esa gran tertulia, pero lo haré recopilando datos que nadie se molesta en calcular, lo cual tampoco tiene nada de extraño pues lo que realmente importa es el resultado de las elecciones y éste, efectivamente, se mide por escaños. Y eso es lo que todo el mundo contempla.
No se puede negar que el ganador, en esta ocasión el PSOE, es el que más escaños obtiene. Esto es indiscutible, pero, podemos comparar este hecho con un partido de futbol en el que hay un equipo que gana por haber metido más goles y, sin embargo, eso no es óbice para que se pueda opinar sobre el desarrollo del partido. Y todos sabemos que, muchas veces, el equipo que gana no es el que tuvo mejor juego. Pues bien, para que se consuele el que quiera y para que se puedan extraer análisis heterodoxos, he confecionado una tabla con datos de subidas y bajadas de votos. La tabla adjunta, como se puede ver, está dividida en dos partes. La primera resume los datos reales oficiales. En la segunda (calculada por mi) detallo el número de votos que cada partido varió -en más o en menos- respecto de las mismas elecciones del 2004.

      <<< seguir leyendo >>>
SUBIR


EL DOLOR DE ESPALDA, ¿ENFERMEDAD O SÍNTOMA?

Dr. Cesáreo González Yáñez (1)

Habiendo dedicado muchos años a la observación, estudio y tratamiento de las enfermedades de la columna vertebral siento el deseo de orientar-ayudar a un gran número de personas que, sufriendo dicha enfermedad, se encuentran algo desorientadas sobre su naturaleza, gravedad y caminos a seguir.

Antes de nada debemos sentar una premisa importante: No hay enfermedades de la espalda. Hay enfermos de espalda.

Con ello quiero significar que siendo, como es, una patología muy frecuente y que afecta a personas de todas las edades, cada caso debe ser individualizado por el médico de forma que el tratamiento sea el adecuado a cada ocasión según las múltiples circunstancias que intervienen en cada proceso.

Hay, no obstante, un conjunto de normas, orientaciones y consejos que pueden ser de utilidad para muchos pacientes, los cuales, sufriendo de diversos dolores de espalda reciben criterios, orientaciones y consejos dispares, lo que les causa una gran incertidumbre. Muchos siguen tratamientos de total ineficacia, aunque sean muy utilizados, e incluso, en algunos casos, se siguen pautas contraproducentes. Trataré de aclarar, en lo posible, qué pautas pueden ser útiles a la mayoría.

      <<< seguir leyendo >>>
SUBIR

RUTINAS PERIODÍSTICAS.

Ataulfo Reza Zorelle

Los periodistas son unos profesionales cuya herramienta de trabajo es el lenguaje. Por eso debemos ser exigentes con el uso que hacen de su herramienta como esperaríamos de cualquier otro profesional. No vamos a tratar en este artículo ni fallos ni errores personales o individuales sino expresiones o prácticas habituales más extendidas de lo que sería de desear.

ORIENTE MEDIO

¿Oriente Medio o Medio Oriente? Existe mucha confusión con estos términos y los periodistas no son ajenos a ella. ¿Cuál es el término correcto? Podrían serlo los dos, pero solamente si nos referimos a dos realidades distintas  y, en consecuencia, la corrección o incorrección depende en cada caso de la región a la que queremos mencionar.
Cuando en un periódico se habla del Oriente Medio ¿sabemos de qué región del mundo están tratando? A veces comprobamos que el texto se refiere a la parte más occidental de Asia y, entonces,  es probable que te hayas preguntado por qué  le llaman de esta manera. Posiblemente te hayas dicho que si hay un Oriente lejano y un Oriente próximo, el Oriente Medio tendría que ser el que está entre esos dos, igual que la Edad Media está entre la Antigua y la Moderna. Y efectivamente así es en castellano correcto, aunque sea una práctica desconocida o, al menos, poco aplicada.
 También nos pueden hacer dudar de si estarán hablando en  términos estadísticos como cuando hablamos del ciudadano medio, del hombre medio  o de la temperatura media. Pero sabemos que no, que no es nada de eso. Entonces ¿qué quiere decir la expresión Oriente Medio referida al Oriente Próximo? Pues nada. En ese caso sólo sirve para confundirnos.
Pero la verdad es que existe el Oriente Medio y el Medio Oriente.  Hay que tener en cuenta que las clasificaciones que hacen el español y el inglés son diferentes. En castellano existen tres términos para clasificar el Oriente: Extremo Oriente (China, Corea, Filipinas, Japón, etc.), Oriente Medio (India, Pakistán y Afganistán) y, por último, Oriente Próximo, también llamado Cercano Oriente (Arabia, Irán, Irak, Jordania, Israel, etc.)

      <<< seguir leyendo >>>
SUBIR

EL EURO Y LA PRUEBA DEL NUEVE

Ataulfo Reza Zorelle

         ¿Os acordáis de la prueba del 9? Se lo pregunto a los que ya tienen algunos años pues los jóvenes seguramente no saben de qué estamos hablando. Era una comprobación de operaciones aritméticas muy práctica, aunque, eso sí,  no era infalible, ya que te servía para detectar que una operación estaba mal hecha, pero no te garantizaba que estuviese bien. (Su resultado positivo era lo que los matemáticos llaman una “condición necesaria, pero no suficiente”.) El fallo o la debilidad del método estribaba en que podías alterar el orden de dos dígitos o intercambiar un 0 por un 9 y el resultado no variaba. Fuese por esto, o fuese porque la desplazaron las calculadoras, el caso es que dejó de usarse. Pero mira tú por donde ahora resulta que los billetes del euro (todos) la vuelven a usar. Sí; no le llaman así, pero viene a ser lo mismo, como vamos a ver. Y resulta paradójico que un sistema que se consideraba anticuado se aplique ahora al papel moneda más moderno. Primero voy a tratar de explicar en que consiste la numeración de dichos billetes. (A estas alturas los falsificadores ya lo saben con lo cual no estoy descubriendo ningún secreto.)
Todos los billetes llevan una numeración formada por 12 caracteres. El primero es una letra y los siguientes son numeros.

- La letra indica el país en donde se imprimió el billete de acuerdo con una tabla convencional. Así, por ejemplo, España coloca una V, Portugal una M, Francia una U, etc. (Este país no tiene por qué coincidir con el país en donde se pone el billete en circulación. Esto lo marca el BCE.)

      <<< seguir leyendo >>>
SUBIR


A PALABRA NACIÓN

Por Rosendo Pardo Castro

Andan esta temporada os dirixentes políticos galegos a voltas coa redacción dun novo Estatuto de Autonomía sen que haxa maneira de que se poñan de acordo. Resulta que as diferencias principais e desacordos máximos non se dan nin nas competencias a pedir, nin no deseño do tecido fiscal, nin na forma de promocionar a natalidade ou de evitar que siga emigrando xente ou Empresas, nin en moitas outras cousas que lle afectan máis ou menos os cidadáns. O máis grande desencontro é de cómo cualificar a Galicia. Concretamente en se chamala nación ou non.

O termo, nación, é irrenunciable para os nacionalistas de esquerda que non queren ser menos ca os nacionalistas cataláns que o acadaron para o seu Estauto, pero é escandaloso para a dereita, que pensa que eso pode dar pé a posteriores reivindicacións independentistas, e tampouco acaba de convencer ao centro-esquerda de implantación estatal e que, igual ca os anteriores, están supeditados ó que se pense en Madrid. ¿Qué é o que pasa con esta palabra? Pois, simplemente, que se está sobrevalorando. Mellor dito, que os políticos a están sobrevalorando. Ós cidadáns de a pé parece que tanto lle ten.

      <<< seguir lendo >>>
SUBIR


A PASARELA DA VERGONZA

Por Rosendo Pardo Castro

 

Remedando ós analistas políticos cando antano falaban do muro da vergonza (en Berlín) nós aquí imos falar da pasarela da vergonza (en Ourense). Falaremos primeiro do lugar onde está e logo explicaremos por qué lle damos ese cualificativo.

Nas terras de Ourense,  por onde, históricamente, primeiro se cruzou o río foi polo vao existente, precisamente, onde agora está a pasarela peonil. Antes de construi-la ponte "vella", antes de viren os romanos, antes de haber aquí unha civitas, os habitantes indíxenas destas terras cruzaban o río por ese vao. Os vestixios arquitectónicos máis antigos desta cidade quizais sexan o que agora é o Museo Arqueolóxico, que foi sede da autoridade romana, e unhas columnas de mármore adosadas á fachada da igrexa de Santa María Nai procedentes dun templo anterior desaparecido. Pois ben, o paso do vao e os camiños que a el conducen por ambas beiras do río son anteriores a estas construccións. Son de cando inda non había nin rúas nin casais. Por ai pasaban os primitivos habitantes e por ai pasaron as primeiras lexións que chegaron a este país que eles chamaron Gaellecia. Logo, ó asentaren, construiron unha ponte de pedra, pero aproveitando a ruta existente. Esa ponte para cruza-lo río non a fixeron nin en Rivela (río arriba) nin en Arrabaldo (río abaixo).  Fixérona precisamente aquí, no que logo sería Ourense. ¿Por qué?  Porque por aí había camiño feito, unha ruta prehistórica.

      <<< seguir lendo >>> SUBIR

O AVÓ


Un fino raio de luz coábase pola rendixa que deixaban as contras a medio pechar e cruzaba a vella cociña para irse deitar xusto no pomo da porta.

Un rapaz duns sete anos ollaba aburrido o brillante brazo de sol. Sostiña a súa cabeza de cabelos escuros e alborotados entre as mans, e apoiaba os cóbados na mesa, a carón dun libro que sen dúbida interesáballe menos que o millón de puntiños brancos que corrían e brincaban ó longo daquel camiño fráxil e amarelo. De cando en vez alongaba un pouco un dos seus brazos para interrumpi-lo percorrido da luz e ver desaparecer, por un intre, aquela procesión de caladas motas de po. Fóra, na rúa, podíanse escoita-los gritos e as risas dalgún grupo de nenos que xogaba á pelota.

Sen sequera dirixir unha mirada ó libro, pasou a páxina. O seu pai mandáralle estudiar ata as catro, pero xa debían ser polo menos as sete e aínda non viñera dicirlle que xa podía saír a divertirse un rato.

Un estrépito de cristais rotos arrincouno dos seus pensamentos, e coa ledicia refrexada na face, voou lixeiro hacia a fiestra. Con tanto ímpetu abríu as contras que deron un sonoro golpe ó bater na parede. Nembargantes ninguén pareceu escoitalo. Seica os berros que o seu pai estaba a dar alá fóra non permitiron que se ouvise na rúa.

Varias persoas máis asomáronse tamén a ver que sucedera, e, pola expresión das súas caras, poderíase dicir que todos eles agradecían que algo alterase a monotonía de sempre. Só había dous que non parecían estar a pasalo ben. Un era o pai do noso aplicado neno, e estaba a berrar, roxo de ira, todas esas cousas que non se poden dicir porque son pecado. O outro era o rapaz ó que tiña collido por un brazo, e que posiblemente sería o propietario do balón que viña de facer anacos algunha ventana da casa.

      <<< seguir lendo >>>
SUBIR